Duizelig bij het opstaan: waarom je even zwart ziet en wat je bord ermee te maken heeft

Je komt overeind van de bank of uit bed, en heel even wordt het zwart voor je ogen. Je grijpt de deurpost, wacht drie tellen, en dan is het over. De meeste mensen doen er niks mee, of ze schrijven het toe aan een lage bloeddruk waar je nu eenmaal mee geboren bent. Maar hier zit iets geks: juist mensen die gezond proberen te leven zien vaker zwart bij het opstaan. Weinig zout, veel water, veel koffie, het ontbijt overslaan zonder de avond ervoor stevig te eten. Dat is precies het recept voor bloed dat te dun is en een bloedsuiker die te laag staat. In dit artikel lees je wat er gebeurt in die drie zwarte tellen, waarom je bord er meer mee te maken heeft dan je denkt, en wat je zelf kunt doen.

Waarom zie je zwart als je opstaat?

Zolang je zit of ligt, hoeft je hart nauwelijks moeite te doen om bloed naar je hoofd te krijgen. Kom je snel overeind, dan zakt een flink deel van je bloed door de zwaartekracht naar je benen. Je bloeddruk daalt een moment, je hersenen krijgen even minder bloed en dus minder zuurstof, en dat merk je als een zwart waas, een licht gevoel in je hoofd of een zwaai. Bij een gezond lichaam corrigeert het systeem dat binnen een paar tellen: de vaten in je benen knijpen samen, het hart pompt iets harder en de druk is terug. Dat heet orthostatische duizeligheid, en op zichzelf is het onschuldig. Het wordt pas interessant als het vaak gebeurt, want dan is de vraag waarom dat correctiesysteem zo traag is. En het antwoord is bijna altijd hetzelfde: te weinig bloedvolume, te weinig brandstof of te weinig ijzer. Alle drie beginnen op je bord. Eerlijk vooraf: ben je vaak of aanhoudend duizelig, val je flauw of komen er hartkloppingen bij, laat dan je bloeddruk, bloedsuiker en ijzer prikken bij de huisarts. Wie bloeddrukmedicatie gebruikt, past nooit zelf iets aan.

Herken je dit?

• Je ziet vooral zwart in de ochtend, voor je iets gegeten hebt, en na de eerste koffie is het erger
• Je drinkt de hele dag water en gebruikt nauwelijks zout, omdat dat toch gezond is
• Na een grote bak pasta of een broodlunch voel je je een uur later licht in je hoofd en slap
• Je bent daarnaast vaak moe, hebt koude handen en voeten en ziet er bleker uit dan je zou willen

Te weinig zout en te veel water: dun bloed

Hier gaat het bij gezondheidsbewuste mensen het vaakst mis. Zout houdt vocht vast in je bloedbaan, en vocht in de bloedbaan is precies wat je nodig hebt om de druk op peil te houden als je overeind komt. Wie het zoutvaatje in de ban doet omdat zout slecht zou zijn, en tegelijk twee of drie liter water per dag naar binnen giet omdat dat gezond zou zijn, verdunt het eigen bloed. Er is genoeg vocht, maar het blijft niet waar het moet blijven; het gaat er via de nieren net zo hard weer uit, en je bloedvolume zakt. Het advies om zout te minderen komt uit een wereld van pakjes, zakjes en kant-en-klaar, waar zout inderdaad in absurde hoeveelheden zit. Bij echt eten, vlees, eieren, groente, aardappel, ligt dat compleet anders: dan is zout naar smaak gewoon nodig. Wie veel zweet, veel koffie drinkt of veel sport, heeft zelfs meer nodig. Zout je eten dus gewoon, drink bij dorst en bij de maaltijd, en zie water niet als iets waar je de hele dag aan moet hangen. Hoeveel drinken echt zinvol is, staat in Hoeveel water moet je per dag drinken?.

De bloedsuikerdip die zich vermomt als duizeligheid

Je hersenen draaien op een stabiele aanvoer van brandstof. Staat je bloedsuiker laag, dan voelt dat niet alleen als honger, maar ook als licht in je hoofd, wattig, slap in de benen en een zwaai als je opstaat. Precies dezelfde klacht dus, met een andere oorzaak. Dat gebeurt op twee momenten. In de ochtend, bij wie 's avonds een licht bordje at en dan tot de lunch niets neemt behalve koffie: de cafeïne jaagt de bloedsuiker eerst op en laat hem daarna verder zakken dan hij al stond. En na een grote koolhydraatmaaltijd: een bord pasta, een broodlunch of een bak muesli jaagt de bloedsuiker omhoog, insuline schiet erachteraan, en anderhalf uur later zit je onder je startpunt. Dan sta je op van je bureau en draait de kamer. Het ontbijt overslaan is op zichzelf geen probleem, zolang je avondmaaltijd stevig was en je eerste maaltijd van de dag echt iets voorstelt: eieren, vlees, volle kwark, geen koek. Twee stevige maaltijden rond eiwit en vet houden de bloedsuiker vlak, en een vlakke bloedsuiker geeft geen zwaai. Hoe je dat opbouwt, lees je in Bloedsuikerspiegel stabiel houden. Zo'n dagkader, met vaste stevige maaltijden en de koffie pas erbij in plaats van ervoor, is precies wat het Oerplan voor je neerzet.

IJzer: de verdachte die vooral bij vrouwen wordt gemist

Zuurstof reist door je bloed op rode bloedcellen, en die hebben ijzer nodig om zuurstof vast te houden. Zit je laag in ijzer, dan komt er bij elke hartslag minder zuurstof aan in je hoofd. Bij het opstaan, als de aanvoer sowieso even hapert, merk je dat als eerste: zwart zien, oorsuizen, een wazig moment. Vrouwen die menstrueren verliezen elke maand ijzer en zitten er opvallend vaak laag in, zeker als er weinig rood vlees op het bord ligt. Het plaatje erbij is herkenbaar: altijd moe, bleek, kortademig op de trap, koude handen en voeten en dat zwarte waas bij het opstaan. Plantaardig ijzer uit spinazie en peulvruchten neemt het lichaam slecht op; het ijzer uit rood vlees juist goed. Drie keer per week rundvlees of lam, gevarieerd, biefstuk, riblappen, gehakt, plus regelmatig eieren, vult die voorraad gestaag aan. Meer over dit vergeten tekort lees je in Altijd moe als vrouw? IJzer is de vergeten verdachte. Zijn ook je handen en voeten structureel koud, dan hangt dat vaak aan hetzelfde verhaal; lees Koude handen en voeten: wat je lichaam je probeert te vertellen.

Gewoon te weinig eten

De laatste oorzaak is de simpelste en wordt het meest genegeerd. Wie afvalt op een licht dieet, salades, crackers, light producten, kleine porties, eet te weinig om het bloedvolume, de bloedsuiker en de spieren op peil te houden. Het lichaam gaat zuinig draaien: een lagere bloeddruk, een tragere reactie bij het overeind komen, minder reserve in de tank. Duizelig zijn is dan geen bijwerking van gezond leven, maar een signaal dat je lichaam tekortkomt. Dit is het punt waar de doctrine van Oerplan compleet tegen het gangbare advies ingaat: je hoeft niet minder te eten, je moet meer van het echte spul eten. Twee stevige maaltijden tot verzadiging, met vlees, vis of eieren als hoofdmoot en aardappel, rijst of fruit als aanvulling, geven je lichaam genoeg om stabiel te blijven staan. En omdat eiwit en vet urenlang verzadigen, val je daar niet van aan, terwijl je wel weer gewoon overeind kunt komen zonder de deurpost te zoeken.

Wat je vanaf morgen anders doet

Zout je eten weer gewoon, zeker als je echt eet in plaats van uit pakjes. Drink bij dorst en bij de maaltijd in plaats van de hele dag. Begin de dag niet met koffie op een lege maag; eet eerst eieren, vlees of volle kwark en drink de koffie erbij. Eet twee stevige maaltijden met eiwit en vet en laat de broodlunch en de bak pasta staan, zodat de dip anderhalf uur later uitblijft. Zet rood vlees drie keer per week op het bord voor ijzer, zeker als je vrouw bent. Kom rustig overeind: eerst zitten, dan staan, dan lopen. Blijft het na een paar weken gebeuren, of val je flauw, laat dan bloeddruk, bloedsuiker en ijzer prikken bij de huisarts. Wie bloeddrukmedicatie gebruikt, past nooit zelf iets aan zonder overleg. Het voedingsfundament onder dit alles lees je in Wat is oervoeding?

Het Oerplan vertaalt dit naar jouw situatie: via de intake worden jouw klachten, voorkeuren en dagritme meegenomen en krijg je binnen 48 uur een persoonlijk 30-dagenplan met een keuzekaart waar je niet fout uit kunt kiezen.

Doe de gratis analyse
12 korte vragen, direct je uitkomst

Wil je dit vertaald naar je eigen bord? Dan bekijk het voedingsschema voor meer energie.

Veelgestelde vragen